Postępowanie wyjaśniające

Z PSRP WIKI
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Postępowanie wyjaśniające - jest jednym z elementów postępowania administracyjnego, którego reguły przeprowadzenia zawarte są w Kodeksie postępowania administracyjnego. Celem postępowania wyjaśniającego jest według powszechnie przyjętego poglądu ustalenie stanu faktycznego sprawy. Może toczyć się w trybie rozprawy i poza rozprawą.


Pojęcie „postępowanie wyjaśniające” jest stosowane w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego na oznaczenie czynności procesowych zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu sprawy skomplikowanej, tzn. sprawy ,która nie może być rozstrzygnięta w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane z urzędu organowi, przy którym toczy się postępowanie , bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych , którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 w zw. Z § 3).


Nie prowadzi się postępowania wyjaśniającego w sprawach wymienionych w art. 35 § 2 , które powinny być załatwione bezzwłocznie .

" § 2. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. "


Rozprawa

Rozprawa jest zabiegiem organizacyjnym umożliwiającym koncentrację postępowania administracyjnego w określonym miejscu i czasie. Jest instytucją zbliżoną do rozprawy sądowej . Rożni się od niej m.in. tym że nie gwarantuje pełnej jawności postępowania wobec osób nie uczestniczących w rozprawie


Uczestnicy

Uczestnikami postępowania administracyjnego są osoby, których ono dotyczy. Są to więc osoby będące osobowymi źródłami dowodu – świadkowie oraz biegli, czyli osoby będące w posiadaniu wiedzy specjalistycznej, niezbędnej do ustalenia dowodu.


Organ administracyjny

Zgodnie z art. 19 kpa, organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Oznacza to prawny zakaz wkraczania jednego organu w zakres właściwości drugiego organu.


Główną rolę w przebiegu postępowania wyjaśniającego zajmuje organ administracyjny, do niego bowiem należy obowiązek wydawania postanowień w mających znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Zadaniem organu w postępowaniu wyjaśniającym jest doprowadzenie go do takiego stanu, gdzie wszystkie okoliczności istotne dla wyjaśnienia są oczywiste i pozwalają na wydanie konkretnej decyzji administracyjnej. Organ administracyjny w postępowaniu wyjaśniającym zobowiązany do poznania prawdy obiektywnej w danej sprawie, nie jest związany jakimiś regułami, co do ustalenia środków dowodowych, za pomocą których ma rozstrzygnąć nasuwające się wątpliwości. Organ prowadzący postępowanie musi mieć możność rozszerzenia zakresu postępowania dowodowego w miarę potrzeby dla ustalenia prawdy obiektywnej i możliwość swobodnej oceny uzyskanych w tej drodze wyników. Z zasady prawdy obiektywnej wynika bowiem, iż podstawowy obowiązek organu administracyjnego to ustalenie w postępowaniu wyjaśniającym dokładnego stanu faktycznego.


Przedmiot dowodu

Pojęcie przedmiotu dowodu w postępowaniu wyjaśniającym jest wieloznaczne. Wskazuje ono nie tylko rodzaje faktów bądź rzeczy, które powinny być przez organ wykorzystywane w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, ale także przedmiot dowodu. Przedmiot dowodu jest nieodłącznym elementem definicji dowodu lub środka dowodowego. W literaturze istnieje zgodny pogląd, „iż przedmiotem dowodu są fakty mające znaczenie dla sprawy, a zatem dotyczące danej sprawy administracyjnej oraz mające znaczenie prawne.” Na takie rozumienie przedmiotu dowodu wskazuje również art. 78 kpa, stanowiąc m.in., iż żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Żądania takiego można nie uwzględnić jedynie wtedy, gdy dotyczy ono okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, jednakże art. 78 2 i tak zobowiązuje organ administracyjny do uwzględnienia tego żądania, gdy wnoszone przez stronę dowody mają znaczenie dla sprawy.


Art. 77 § 4 kpa, wprowadził zasadę, iż fakty powszechnie znane oraz znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty powszechnie znane to fakty tzw. notoryczne, czyli takie okoliczności, zdarzenia, czynności lub stany, które powinny być znane każdemu rozsądnemu i posiadającemu doświadczenie życiowe mieszkańcowi.” Fakty powszechnie znane organ zawsze uwzględnia z urzędu, choćby strony nie odnosiły się do nich. Nie ma także obowiązku komunikowania ich stronie.


Klasyfikacja środków dowodowych

Klasyfikacja środków dowodowych w postępowaniu wyjaśniającym nie jest sprawą łatwą. Trudności w tej dziedzinie postępowania wyjaśniającego spowodowane są brakiem regulacji prawnej w tym zakresie. Klasyfikacja środków dowodowych w obecnym stanie prawnym ma zatem charakter umowny.

Środki dowodowe klasyfikuje się na podstawie różnych kryteriów . Najczęściej jednak klasyfikuje się je przyjmując za podstawę następujące kryteria:


1. Kryterium sposobu zetknięcia się organu orzekającego z faktem będącym przedmiotem dowodu.

Na jego podstawie dzielimy środki dowodowe na:

  • Bezpośrednie tj. takie środki, przy których organ orzekający ma możliwość bezpośredniego spostrzeżenia i stwierdzenia prawdziwości określonego faktu (np. oględziny),
  • Pośrednie, czyli takie środki, przy których organ orzekający stwierdza istnienie bądźnie istnienie określonego faktu nie na podstawie bezpośredniego spostrzeżenia, lecz pośrednio, na podstawie spostrzeżenia innego faktu (np. zeznania świadków, opinie biegłych, dokumenty, co do ich treści, przesłuchanie stron).


2. Kryterium rodzaju źródła informacji.

Podział tych środków opiera się na kryterium źródła informacji.

Należą tu środki dowodowe:

  • Rzeczowe, tj. takie, w których organ orzekający zaznajamia się z nimi przez oględziny (np. oględziny dokumentów, gdy chodzi nie o ich treść, lecz o właściwości, oględziny przedmiotów, itp.).
  • Osobowe, czyli takie środki dowodowe, w których źródłami informacji są osoby (np. zeznania świadków, opinie biegłych, przesłuchanie stron). Uwzględniając z kolei formę przekazania informacji organowi orzekającemu, środki dowodowe dzielimy na ustne i pisemne.


3. Kryterium dopuszczalności przeprowadzenia danego środka dowodowego.

Na jego podstawie wyróżnia się środki dowodowe:

  • Podstawowe tj. takie, których przeprowadzenie nie jest obwarowane określonymi przesłankami (np. dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny)
  • Posiłkowe, tj. takie, których dopuszczalność jest uzależniona od spełnienia określonych przesłanek. Następuje po wykorzystaniu środków podstawowych (lub ich braku), gdy zebrany na ich podstawie materiał dowodowy niewystarczająco naświetla stan faktyczny danej sprawy (np. przesłuchanie stron, które jest obwarowane wyrażeniem przez nią zgody).


4. Kryterium regulacji prawnej środków dowodowych. Na jego podstawie środki dowodowe dzielimy na:

  • Uregulowane w przepisach prawa, tj. dokumenty, zeznania świadków, oględziny, opinie biegłych, przesłuchanie stron. W doktrynie nazwane są one środkami dowodowymi nazwanymi
  • Nieuregulowane w kpa, dla których można przyjąć zaczerpniętą z procedur sądowych nazwę „środki dowodowe nienazwane” .

Środki dowodowe nienazwane to środki powstające w wyniku rozwoju nauki i techniki. Katalog środków dowodowych wymieniony w art. 75 1 kpa, nie jest zamknięty, na co wskazuje użycie w nim zwrotu „ w szczególności”. Dopuszczalne są zatem w postępowaniu administracyjnym środki dowodowe nienazwane, jeżeli mogą przyczynić się do wykrycia prawdy obiektywnej, a nie są sprzeczne z prawem, np. opinie instytutu naukowo badawczego, plany, mapy, filmy, taśmy nagrań.


5. Kryterium sposobu odtwarzania faktu.

Podział ten dzieli środki dowodowe na historyczne i krytyczne.

  • Dowody historyczne zwane dalej odtwórczymi, odtwarzają fakt bezpośrednio,

np. fotografia czy dokument urzędowy.

  • Dowody krytyczne to takie, gdy dowód nie odtwarza faktu, lecz dostarcza innych faktów, na podstawie których można wywnioskować o fakcie poszukiwanym, wtedy mamy do czynienia ze środkiem dowodowym krytycznym, istnieje bowiem obawa,

że dojście do prawdy obiektywnej może być utrudnione. Podział ten w swej istocie zbliżony jest do podziału na dowody pośrednie i bezpośrednie.


6. Kryterium podziału na środki zmysłowe i pojęciowe.

Stanowi ono treść środka dowodowego.

  • Dowody pojęciowe wyrażają treść pojęciową i są nimi np. zeznania świadków, opinie biegłych, treść dokumentu.
  • Dowody zmysłowe to te środki, które uzyskuje się na podstawie zmysłowej percepcji osób przeprowadzających dowód. Do tej kategorii środków dowodowych należą, np. oględziny.


7. Kryterium podziału na środki obciążające i odciążające.

Podział ten występuje najczęściej w doktrynie prawa karnego, jednak zasady tego podziału można również odnieść do niektórych sytuacji występujących w prawie administracyjnym, ze względu na walor praktyczny.

Tak więc według doktryny prawa karnego środki te dzielimy następująco:

  • Dowody obwiniające – mówi się o nich wówczas, gdy udowadniają wniesione oskarżenie.
  • Dowody odciążające – przeciwstawiają się oskarżeniu, dostarczając faktów korzystnych dla oskarżonego

Na gruncie postępowania administracyjnego podział ten może mieć również zastosowanie przede wszystkim w sprawach wszczynanych z urzędu w celu nałożenia na stronę np. określonych obowiązków. I odwrotnie dowody odciążające wpłyną na zmniejszenie wysokości takiej kary, wymierzonej w drodze decyzji.


8. Kryterium podziału środków na uproszczone i złożone.

  • Środki dowodowe uproszczone to takie, które wymienione są w kpa.
  • Środki dowodowe złożone, to natomiast te, które wynikają z przepisów szczególnych.


Przedstawiona klasyfikacja środków dowodowych nie ma charakteru wyczerpującego.


Zobacz też

  1. Postępowanie administracyjne
  2. Rozprawa
  3. Odwołanie
  4. Terminy
  5. Zasady postępowania


Linki

  1. Kodeks postępowania administracyjnego [1]
  2. Postępowanie wyjaśniające w k.p.a [2]